Zorla Kaybedilenler Veritabanı

Abdo Yamık, Bahri Şimşek, Behçet Tutuş, Celal Aziz Aydoğdu, Hasan Avar, Mehmet Salih Akdeniz, Mehmet Şah Atala, Mehmet Şerif Avar, Nesrettin Yerlikaya, Ümit Taş, Turan Demir

AİHM’nin 31 Mayıs 2001 tarihli kararındaki ifadelere göre Diyarbakır’ın Kulp ilçesine bağlı Alaca (Nedera) köyü dağlık bir bölgede yer almaktaydı. Dağınık bir yerleşimi olan ve farklı küçük mezralardan oluşan Alaca Köyü 1993 yılı itibariyle PKK ile Türk Silahlı Kuvvetleri arasında şiddetli silahlı çatışmalara sahne olmaktaydı. 8 Ekim 1993 tarihinde Yavuz Ertürk komutasındaki Bolu Tugay Komutanlığı jandarmayla beraber bölgede PKK gerillalarına karşı geniş çaplı bir operasyon başlattı. Operasyonun başlamasıyla, jandarmalar Alaca Köyü’nden ve civardaki mezralardan yetişkin erkek köylüleri toplamaya başladı. 24-25 Ekim’e kadar süren operasyon sırasında jandarma tarafından alınan köylülerden bazıları serbest bırakılırken Abdo Yamık, Celal Aydoğdu, Mehmet Salih Akdeniz, Behçet Tutuş, Mehmet Şerif Avar, Hasan Avar, Bahri Şimşek, Mehmet Şah Atala, Turan Demir, Nesrettin Yerlikaya ve Ümit Taş isimlerindeki askerlerin aldığı 11 köylüden bir daha haber alınamadı. Köye dönüşlerin başlamasının ardından 5 Kasım 2004’te Alaca Köyü’nün Kepir Mezrası yakınlarında en az dokuz kişiye ait olduğu tespit edildi. Ailelerden alınan örneklerle yapılan DNA analizinin ardından kemiklerden bazılarının Mehmet Salih Akdeniz, Behçet Tutuş, Turan Demir, Nesrettin Yerlikaya, Mehmet Şerif Avar, Hasan Avar, Abdo Yamık ve Bahri Şimşek'e ait olduğu adli tıp raporuyla kesinleşti.

Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'nun 4-9 Mayıs 1998 tarihleri arasında yaptığı tanık dinlemelerindeki ifadelere göre Alaca Köyü’nün Pireş Mezrası'nda yaşayan Abdo Yamık bahsi geçen operasyonun yapıldığı 1993 yılında 48 yaşındaydı. Bolu Tugay Komutanlığının başlattığı operasyondan iki gün sonra, 10 Ekim 1993 tarihinde Mezire isimli civardaki bir mezradan askerlerce alınan Abdo, kendi yaşadığı mezra olan Pireş’e götürüldü. Abdo’nun götürüldüğü yerde 20-30 kadar başka köylü de askerler tarafından tutulmaktaydı. Askerlerin bağladıkları ve sorguladıkları Abdo ve diğer köylüler, Pireş civarında mezarlık olarak tarif edilen bir yerde geceyi geçirdiler. Ertesi sabah mezraya bir helikopter indi ve mezarlıkta tutulan köylülerin kimlikleri incelendi. Dokuz tanesi hariç diğer köylüler salıverildi. Abdo ise diğer sekiz köylü ile beraber helikoptere bindirildi. Abdo ve diğer sekiz köylü 11 Ekim 1993 tarihinde helikopterle Kepir adlı başka bir mezrada askerlerin yaptığı bir kampa götürüldüler. Burada farklı mezralardan getirilen onlarca köylü bulunmaktaydı. Köylüler farklı gruplara bölündüler. Abdo diğer zorla kaybettirilen 10 köylü ile beraber aynı grupta yer almaktaydı.

52 yaşındaki Celal Aydoğdu ise 10 Ekim 1993 civarı bir tarihte tam olarak tespit edilemeyen bir yerden askerlerce alındı. Kepir’deki kampa getirilen Celal burada Abdo’nun da içinde olduğu 11 kişilik guruba yerleştirildi. 68 yaşındaki Mehmet Salih Akdeniz ise İnkaya Mezrası'nın muhtarıydı. 10 Ekim 1993 civarı bir tarihte kılavuzluk yapacağı gerekçesiyle askerler tarafından alınan Mehmet bir ya da iki gün sonra Kepir’deki kampa götürüldü. Mehmet de on bir kişilik gruba yerleştirildi. 44 yaşındaki Behçet Tutuş, 24 yaşındaki Mehmet Şerif Avar ve 34 yaşındaki Turan Demir, Muş’tan köylerine minibüsle dönerlerken Gurnik civarında askerler tarafından minibüsten indirilip alındılar. Alınan başka köylülerle beraber onlar da 11 Ekim 1993 civarı Kepir’deki kampa götürüldüler ve 11 kişilik guruba yerleştirildiler. Mehmet Şerif Avar’ın amcası Hasan Avar 45 yaşındaydı. Hasan 41 yaşındaki Bahri Şimşek ile beraber yaşadıkları mezra olan Mezire’den 10 Ekim 1993 tarihi civarında alındı. Hasan, Bahri ile beraber önce Pireş’teki mezarlığa, oradan da helikopterle Kepir’deki kampa götürüldü ve on bir kişilik gruba kondu. 41 yaşındaki Mehmet Şah Atala Mezire Mezrası'nda yaşamaktaydı. Hasan Avar’ın alınması üzerine aynı gün askerlere Hasan’ın durumunu soran Mehmet de askerlerce alındı. Askerler ailesine, Mehmet’i kendilerine kılavuzluk etmesi ve ifade vermesi için aldıklarını söylediler. Önce Pireş’teki mezarlığa götürülen Mehmet buradan Kepir’deki kampa götürüldü ve on bir kişilik gruba kondu. 40 yaşındaki Nesrettin Yerlikaya yaşadığı mezra olan Licik’ten 10 Ekim 1993 civarında alındı. Diğerleri gibi önce Pireş’teki mezarlığa götürülen Nesrettin oradan Kepir’deki kampa götürüldü ve on bir kişilik gruba kondu.

16 yaşındaki Ümit Taş, Alaca Köyü’nden değildi. Operasyonun başlamasından önce 25 Eylül 1993’te Kulp’a gelen Ümit burada polisler tarafından gözaltına alındı. 30 Eylül 1993 tarihli ve Ümit’in parmak izini taşıyan bir belgeye göre polis Ümit’i serbest bırakmıştı. Ancak Ümit evine hiçbir zaman dönmedi. Ümit’i aramak için Kulp’a giden baba Kemal Taş orada yaptığı araştırmalar sonucu oğlunun Bolu Tugay Komutanlığına teslim edildiğini öğrendi. Kemal’in civardaki konargöçerlerden aldığı bilgilere göre Ümit önce Panak Jandarma Karakolunun önünde bağlı bir şekilde tutulmuş, sonrasında Alaca Köyü civarındaki Gürnik’e götürülmüştü. Oğlunun akıbetini öğrenmek için Gürnik’e giden Kemal burada oğlunun Kepir’de on bir kişilik grupta bulunduğunu öğrendi.

31 Mayıs 2001 tarihli AİHM kararındaki ifadelere göre Mehmet Salih Akdeniz hariç bahsi geçen on bir kişilik gruptaki tüm isimlerin elleri kolları askerler tarafından bağlandı. Köylülerin ipleri sadece yemek, ziyaret ve tuvalet ihtiyacı için çözülmekteydi. Burada askerlerce sorgulanan köyüler gece ve gündüz boyunca dışarıda tutulmaktaydılar. Gruptaki isimlerden Abdo bir ara askerlerce alındı ve bir ya da iki gün sonra döndüğünde topallayarak ve ancak askerlerin yardımıyla yürüyebilmekteydi. Verilen ifadelere göre diğer köylülere çok kötü bir durumda olduğunu söyleyen Mehmet Salih Akdeniz konuşabildiği diğer köylülere öldürüleceklerinden korktuğunu açıkça ifade etti. Behçet Tutuş, Ümit Taş ve Nesrettin Yerlikaya bir ara kılavuzluk yapmak üzere askerlerce alındı. Behçet Tutuş’un ayrıca üzerindeki 20 milyon TL’ye askerler el koydu. 16 ya da 17 Ekim 1993 tarihinde Kepir’deki kampta tutulan köylüler bahsi geçen on bir kişilik gruptaki isimler hariç salıverildi. Abdo Yamık, Celal Aydoğdu, Mehmet Salih Akdeniz, Behçet Tutuş, Mehmet Şerif Avar, Hasan Avar, Bahri Şimşek, Mehmet Şah Atala, Turan Demir, Nesrettin Yerlikaya ve Ümit Taş ise en son bir askeri helikoptere bindirilirlerken görüldüler.

Bahsi geçen on bir kişinin yakınları bazen tek tek bazen de gruplar halinde yakınlarının akıbetlerini öğrenmek için farklı il ve ilçelerdeki resmi makamlara defalarca başvurdular. Abdo’nun kardeşi olup, operasyon sırasında kendi de askerlerce alınan Süleyman Yamık serbest bırakıldıktan sonra 22 Aralık 1993’te Kulp Kaymakamlığına kardeşiyle ilgili bir dilekçe verdi. Savcı 18 Nisan 1994 tarihinde verdiği cevapta, Abdo’nun gözaltına alınmadığını ve kendisine dair bir bilgilerinin olmadığını söyledi. Süleyman 27 Aralık 1993’te Kulp’a gitti ve kardeşinin durumunu öğrenmek için ilçe cumhuriyet savcısını, kaymakamı (Kadri Koçdemir) ve jandarma komutanını ziyaret etti. Kaymakamdan operasyonun Bolu Tugay Komutanlığı tarafından gerçekleştirdiğini öğrenen Süleyman, Tuğgeneral Yavuz Ertürk’ü görme umuduyla Bolu’ya gitti ancak bir sonuç alamadı. Bingöl Cumhuriyet Savcılığı ile Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ni (DGM) de ziyaret eden Süleyman, Adalet Bakanlığına kardeşiyle ilgili iki dilekçe daha verdi.

Mehmet Salih Akdeniz’in kardeşi Mehmet Emin Akdeniz ilgili savcılıklara başvurmak dışında ayrıca Ankara’ya gitti ve burada dönemin başbakanı Tansu Çiller’i ve insan haklarından sorumlu bakanı gördü. İçişleri bakanını da gören Mehmet Salih ayrıca diğer zorla kaybettirilenlerin yakınlarıyla beraber Olağanüstü Hal Valisini de ziyaret etti.

Süleyman’ın ve diğer zorla kaybettirilen on köylünün yakınlarının verdikleri dilekçeler sonunda Kulp Cumhuriyet Savcılığı kendilerinden haber alınamayan on bir köylü için bir soruşturma başlattı. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesinden bilgi isteyen savcılık 31 Aralık 1993’te takipsizlik kararı verdi ve dosyayı Diyarbakır DGM savcısına gönderdi. Diyarbakır DGM savcılığı farklı tarihlerde içinde Süleyman’ın da olduğu kayıp yakınlarının ifadelerini aldı. Bahsi geçen on bir kişinin PKK tarafından kaçırıldığı iddiası üzerinden yürütülen soruşturma sonuçsuz kaldı ve olayın PKK ile ilgisi olmadığı gerekçesiyle 29 Nisan 1997 tarihinde takipsizlik kararı verildi.

Hukuki yollardan bir sonuç alamayan Süleyman Yamık zorla kaybettirilen diğer 10 köylünün yakınlarıyla beraber 5 Nisan 1994 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na başvurdu. Komisyon başvuruyu 3 Nisan 1995 tarihinde kabuledilebilir buldu ve görevlendirdiği delegeler aracılığıyla 30 Eylül-4 Ekim 1997 ve 4 Mayıs-9 Mayıs 1998 tarihleri arasında iki tanık dinleme duruşması düzenledi. Komisyon delegeleri zorla kaybettirilenlerin yakınları dışında resmi makamlardan şu tanıkları dinlediler: Operasyon sırasında Panak Jandarma Komutanı görevinde olan Ulvi Kartal, Kulp Jandarma İlçe Komutanı Ali Ergülmez, Bingöl Cumhuriyet Savcısı Kenan Sağlam, Diyarbakır DGM Başsavcısı Bekir Selçuk ve Bolu Tugayı Komutanı Tuğgeneral Yavuz Ertürk. <\p>

Tanıkların dinlenmesinin ardından 27 Ekim 1999’da Komisyon olaya dair kendi görüşlerini ve saptamalarını içeren bir rapor yayınladı. Rapora göre Komisyon zorla kaybettirilenlerin yakınlarının tanıklıklarını ve açıklamalarını inandırıcı ve ikna edici bulurken resmi makamların ve getirdiği tanıkların açıklamalarını tutarsız ve ikna edicilikten uzak buldu. Komisyon Türkiye Cumhuriyeti devletinin sunduğu DGM savcılığının yürüttüğü soruşturmaya dair yazılı belgelerin de kendi bulgularını ve saptamalarını değiştirecek nitelikte olmadığına hükmetti. Komisyonun raporunu inceleyen AİHM, 31 Mayıs 2001 tarihinde verdiği kararda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2. (esastan ve usulden), 3. (zorla kaybedilenler açısından), 5., 13. ve eski 25. maddelerinin ihlal edildiğine hükmederek devleti zorla kaybettirilen on bir kişinin yakınlarına tazminat ödemeye mahkum etti.

2003 yılının Eylül ayında Alaca Köyü’nün civarında Kulp karayolunun inşasında çalışan işçiler yaptıkları çalışma sırasında kurumuş bir dere yatağında insan kemiklerinin olduğu toplu bir mezar buldular. Savcılığa yapılan başvurudan sonra adli tıp kemikleri incelemeye aldı. 5 Kasım 2004’te açıklanan adli tıp raporu bulunan kemiklerin zorla kaybettirilen kişilerden sekizine ait olduğunu doğruladı. Bunun üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 2004 yılının Aralık ayında konu ile ilgili bir komisyon kuruldu. Komisyonun yazdığı ve meclis tutanaklarına da geçen rapordaki ifadelere göre bahsi geçen on bir kişi Yavuz Ertürk komutanlığındaki Bolu Tugay Komutanlığında gözaltındalarken öldürülmüşlerdi. Ancak bu rapora rağmen failler uzun yıllar boyunca yargı önüne çıkarılmadılar.

Konunun zamanaşımına uğramasından hemen önce 2013 yılında Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. maddesiyle yetkili Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı konuyla ilgili on dokuz sayfalık bir iddianame hazırladı ve Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesi bu iddianameyi kabul etti. İddianamede şu ifadeler yer almaktaydı: “Şüpheli Ertürk'ün komutasında birlik içinde yer alan kimlik bilgileri tespit edilemeyen görevlilerden bazılarının teşekkül oluşturarak yetki ve görevleri olmamasına rağmen hukuka aykırı olarak şüphelendikleri kişileri yakalayarak bir süre sorguladıktan sonra öldürdükleri tespit edildi.” İddianameye göre Yavuz Ertürk’ün Türk Ceza Kanunu’ndaki “kasten öldürme” suçundan 11 kez müebbet ile “suç işlemek amacıyla örgüt kurma” ve “halkı silahlı isyana teşvik” suçlarından 25 yıla kadar hapis cezası istenmektedir. Halen süren duruşmalarda tek sanık olan Yavuz Ertürk tutuksuz olarak yargılanmakta ve kendisi hakkında zorla getirilme kararı bulunmaktadır.

Hukuki süreçte son durum:Dava devam ediyor
Soruşturma / Dava tarihi:2013-12-27
Anayasa Mahkemesi Başvurusu:Hayır
Hukuki süreç özeti

KAYNAKLAR:

AİHM kararı
İddianame
Meclis Araştırma Komisyonu raporu
Gazete veya internet haberi

Politik Sorumlular

İsim Görev
Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı
Tansu Çiller Başbakan
Beytullah Mehmet Gazioğlu İçişleri Bakanı
Seyfi Oktay Adalet Bakanı
Doğan Güreş Genel Kurmay Başkanı
Aydın İlter Jandarma Genel Komutanı
Ünal Erkan OHAL Bölge Valisi
Mehmet Ağar Emniyet Genel Müdürü
Sönmez Köksal MİT Müsteşarı

Kaybedilenler

Kaybedilen Kişi Tarih Şüpheliler Katilim derecesi Görev
Abdo Yamık 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Abdo Yamık 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Salih Akdeniz 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Salih Akdeniz 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Celal Aziz Aydoğdu 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Celal Aziz Aydoğdu 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Behçet Tutuş 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Behçet Tutuş 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Şerif Avar 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Şerif Avar 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Hasan Avar 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Hasan Avar 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Bahri Şimşek 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Bahri Şimşek 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Şah Atala 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Mehmet Şah Atala 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Turan Demir 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Turan Demir 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Nesrettin Yerlikaya 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Nesrettin Yerlikaya 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Ümit Taş 1993-10-01 Yavuz Ertürk (Tuğgeneral, Bolu 2. Tugayı Komutanı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay
Ümit Taş 1993-10-01 Ramazan (Yarbay, Bolu 2. Tugay Komutanlığı) Fiile katılımından şüphelenilmiş Hareketli Tugay

© Zorla Kaybedilenler Veritabanı 2017. All Rights Reserved.
Website design by Eugene, Development supported by HURIDOCS